Fyrir fáeinum árum var samþykkt á Löggjafarþingi Lýðveldisins – sem nefnir sig Alþingi – að dæma megi menn (konur og karla) fyrir orð sín ef þau túlkist sem hatur. Í aðdraganda þess birtu fjölmiðlar fréttir þar sem femínistar innan Lögreglu Ríkisins slóu fram allskonar staðhæfingum; hvað sé hatur og hvað ekki.

Þegar lögin birtust – sem hefur verið beitt – ræddi enginn hver í raun samdi þau; embættisfólk sem eiga að framfylgja, eða Löggjafar kosnir til að verja laga-siðgæði Ríkisins og samfélaga þess.

Enginn ræddi hvort haturslögin stæðust Stjórnarskrána (44) og ef ekki, væru þá landráð? Getur verið að þeir sem sverja eið að Stjórnarskrá séu sekir um landráð brjóti þeir eiðstaf sinn? Getur einhver skorið úr um slíkt, og hefur hæfilén (Faculty) og þor til?

Hugtakið Hatursegð, sem nú var lögleitt, er fúsk-þýðing á enska hugtakinu „Hate Speech“ eða „Hate Discourse.“ Réttari þýðing á orðinu „speech“ er Íslenska orðið Segð, og því væri Hatursegð réttari þýðing.

En hver á að meta réttmætt hatur, á Trump eða Netanyahú? Ó, stofnuð var nefnd!

Ef bæði lagasiðferði þjóðríkis og tungumál sem notað er innan þess, eru hvorutveggja fúsk, hvernig dansa þá limirnir?

Sé rýnd saga Norður-Evrópskrar menningar, lengra en tólf aldir, sést að ritskoðun og hugartálmun er ósiður í samfélags samræðum þjóðarbrota hennar, norðan við Eystrasaltið (Skandinavía) og sunnan s.s. Frísland, Saxland, Prússland, Kúrland, Ingmarland og víðar. Bæði norður-Germanir og norður-Slavar eru sammála hér; rit- og hugartálmun valdastéttar er ósiður!

Þetta endurspeglast í lagasiðgæði og [stjórn]lagasáttmálum þessara þjóða, langt aftur um aldir. Einhver frávik eru, eftir tímabilum þegar misjafnar stjórnmálastefnur og flokkadrættir koma við sögu, en í megindráttum er þetta niðurstaðan.

Nýverið var höfundur í erindagjörðum, þar sem góðborgari tók hann tali. Var viðmælandi hneykslaður yfir skrifum dómara sem líkir því fólki við Nasista Hitlers og útrýmingar-skelma, sem dirfist að gagnrýna stríðsglæpi Zionistaríkisins Ísraels. Voru skoðanir dómarans svo harðar í garð þeirra sem hann fordæmdi, að verða ekki ítrekaðar.

Ekki sást í skrifum dómara hvort hann viti að Zionistaríkið sem nefnir sig Júðaríki* gerir það í trássi við afstöðu yfir áttatíu prósenta Júða heimsins. Meirihluti Júða hafna þessu ríki og fá ekkert af stríðsskaðabótum þeim sem Þýskaland greiðir Júðum vegna Helfarar Nasista.

Kom fram í samræðu, að sleggjudómar og hatursfull orð séu ósæmandi þeim sem sitja embætti, semja lög, eða dæma lögbrot. Annað sé hvað almennir borgarar láta frá sér í mæltu og rituðu máli. Fólki skuli treyst til að greina mun á vitleysu, til að sniðganga eða tileinka sér.

Þekkjum við muninn á Þjóðernissósíalisma Zionismans (sem telur alla Júða vera kynþátt (eða þjóðþátt (Ethnicity)) eða Guðfræði Júðismans og agaðri Siðfræði þessara vel þróuðu Trúarbragða? Aukinheldur, sé Júðismi kynþáttur, eru þá allir Kaþólikkar afkomendur Péturs postula?

Það er alls ekki stjórnmála og Valdstjórnar, að ákveða hverjar skoðana okkar borgara séu fals, óreiða, hatur eða guðlast, nema hún hafi breyst í öfgavald Fasisma eða Marxisma; þá deyr menningin og samræða hennar.

Ef Valdstjórn afmarkar tjáningu borgara, með refsiramma, þá viðurkennir alvitra Félagshyggjuríkið að a) mennun í skólakerfi þess er marklaust fúsk og að b) enginn munur er á kommúnisma þess eða miðöldum Kaþólskra þegar þeir vildu ritskoða hvað væru rétt eða röng vísindi.

Þeir vita sem þekkja orðræðu höfundar, hversu mikill aðdáandi Júðisma hann er; Sögu, Siðfræði og Guðfræði. Oft hefur hann skrifað Zionískum Rabbínum til að fá úr skorið, ýmis vafaatriði, sem auðvelda skilning á Gamla Testamenti, Biblíunnar.

Eitt af því sem lærist við grúsk í Júðisma og Kristíanisma, eða rýni menningu og sögu tímabila, menningarsvæða og þjóðþátta, er að stundum þarf menning að rækta andstyggð sína, hafi hún villst af leið frá ráðdeild, göfgi og dyggð (Virtue) – sem dofna án trúar.

Margir kaflar Biblíunnar eru með Þráttunarhyggju (Dialectic*) og Siðrof (Anomie) sem aðal áhersluefni, og afleiðingar þessa fyrir menningu, fjölskyldur, og þjóðir.

Vísindin eru orðin miðaldavopn, lög og dómar sértrúarkredda útvalinna, orðræður menningar prjónaðar í flóknum textum með löngum orðum sem einungis yrðendur hlusta á, og saga mannsins og SIÐur flókið, djúpt og úrelt.

Eina leiðin út úr völundarhúsi, er alla leið, og leyfa Marxistum og Fasistum alræðishyggju að klára umbreytingu menningar okkar í viðurstyggð (Abomination).

Loks biður höfundur, betri borgara landsins afsökunar á illa mótuðum óreiðuskoðunum.

* Höfundur notar hugtökin Gyðingur (eins og Biblían) eða Júði, Júðismi sem þýðing á enska orðunum Jew, Judaism eða Germanska orðinu Juden, jöfnum höndum.

* Einnig mætti þýða Dialectic sem raunguræðu, svipað og skyrta sem er á raungunni.

Ritað 14. nóvember 2024 og sent Morgunblaðinu til birtingar, en hafði ekki verið birt í dag 9. desember 2024.

Góðar stundir.

Séu greind ættar- og mægðatengsl stjórnmálafólks, ritstjóra og forstjóra stofnana, sést að á að giska tvöhundruð manns stjórna landinu og að fjölskyldur þeirra hafa stýrt þjóðinni í að minnsta kosti tvær aldir. Þetta er mælanlegt og því engin kenning.

Hér er stórlega alhæft og hægt er að greina hvernig nýliðun fer fram og hún æxlast. Til er fólk sem heldur því fram að þrjár til fjórar fjölskyldur eigi því sem næst allt Þjóðfélagið, á því hef ég enga skoðun né þekkingu. Fullyrðingin kemur þó fram hjá fólki sem er ekki þekkt að fleipri.

Ég hef lengi haldið því fram að menning sé saga hugsunar. Allar hugmyndir sem settar hafa verið fram, í rituðu, mæltu (og tónuðu) máli eða í athöfnum s.s. smíðum, viðburðum eða niðurrifi, stafa af hugsun. Flestir heimspekingar eru þessu sammála og er aðal ástæðan fyrir að núverandi mannkyn er fræðilega nefnt Homo Sapiens Sapiens, það er Manntegund sem er meðvituð um hugsun sína.

Siðmenning er aftur birting menningar – eða hugsunar – sem þá er byggð upp með kerfisbundnum og yfirveguðum hætti. Hún sé eins mörgum mönnum (körlum og konum) til hagsbóta eins og framast er kostur og standist byggingin raun kynslóða og alda.

Eðli málsins samkvæmt krefst menning þess að innan hugarknattarins þrífist alls kyns hugsanir og margar þeirra mótsagnakenndar. Sömuleiðis krefst hún þess að úrvinnsla hennar sé sjálfri sér samkvæm, samtímis umburðarlyndi gagnvart hinu mótsagnakennda eða óæskilega.

Menning krefst þess að ofbeldi (eða kúgun) sé síðasta hálmstrá hins úrvinda huga.

Hér birtist allt það sem skipt hefur okkur máli síðustu 5.781 ár. Hugtakið Okkur, hjúpar merkinguna okkur öll sem tökum þátt í að vinna með hugmyndir og hugtök, og tökum þar með þátt í framþróun menningar síðustu sex árþúsundir.

Talan er fengin að láni hjá elsta tímatali mannsins sem enn er í notkun, sem er hið Hebreska. Þannig er skrásett og þekkt saga hugsunar, sú sem haldist hefur óslitið og verið meðvituð eftir þeirri tímalínu sem lengst hefur haldist og hjúpar sem flest blæbrigði.

Tökum nú snarbeygju. Í heilt ár hefur Þjóðin verið undir alræðisstjórn eins ráðherra sem gefið hefur út langa röð tilskipana – sem nefnast reglugerðir – á grundvelli laga sem virkjuð voru með ólögmætum hætti. Nú nýverið samþykkti Alþingi að breyta þeim lögum og gera ólögmætið löglegt og var samþykktin einróma (séu fjarverandi atkvæði túlkuð sem samþykki)!

Umræður um téða lagabreytingu stóðust tæplega vísindalega eða menningarlega rýni en greining á því krefst lengri pistils. Sé fullyrðingin rétt, vaknar sú spurning, ef menning er hrunin og siðmenning í frjálsu falli, hvernig getum við mælt það?

Í fyrra hélt ég fram, að á Íslandi hafi hin svonefnda þrískipting valds (á Lýðveldistímanum) aðeins verið til í orði kveðnu. Þeir frömuðir sem halda öðru fram, hljóta að vera meðvitaðir um hvers vegna þrískipting valds telst mikilvæg í siðmenningu samtímans eða hvaða menningarhugsun liggur þar til grundvallar.

Rétt um það leyti sem hinn svonefndi Covid-faraldur var skilgreindur – en hann hefur fyrir löngu verið vísindalega afsannaður þó fáir viðurkenni það – setti ég fram myndskeið þar sem ég greindi ítarlega og með faglegum hætti hvernig framangreind fullyrðing um þrískiptingu valds væri rökstudd. Á þeim tíma var alvarleiki komandi tólf mánaða handan við sjónarrönd.

Staðan er þessi: Hópurinn sem smíðað hefur Íslenska siðmenningu síðustu tvær aldir, setur lög Ríkisins (Þjóðfélagsins), leyfir framkvæmendum þess þáttöku í að setja þau, að forseti ríkisins hafi aldrei sett ríkisstjórn samkvæmt stjórnarskrá, að þó Alþingi og Ríkisstjórn fari í dag með skipan dómara (sem ráðherrar gerðu áður) þá eru dómarar skipaðir af þeim sem þeir eiga að dæma um hvort setji lögmæt lög, fylgi stjórnarskrá (brjóti eiðstaf sinn við hana) eða framfylgi lögum löglega!

Nú er þessi hópur að undirbúa löggjöf um ritskoðun með refsidómi ef Íslenskur borgari fjallar með röngum hætti um svonefnda Helför Nasista gegn Gyðingum í síðari heimsstyrjöld. Á Íslandi hefur aldrei þrifist gyðingahatur, á landinu eru nær engir sem ræða um eða skrifa um þessi mál, auk þess sem Ísland var hernumið og hlutlaust land í téðum hildarleik.

Látum vera þá fásinnu Nasista að skilgreina meðlimi trúarbragða sem líffræðilega þjóð.

Þegar Hatursorðræða var gerð refsiverð á Íslandi, tóku lögreglumenn opinberlega þátt í að hafa áhrif á þá lagasetningu. Nýverið gerði Sóttvarnalæknir sig sekan um að þrýsta á hvernig lögin sem skilgreina starfssvið sitt yrðu endurskilgreind. Hvoru tveggja er siðlaust en er það lögmætt að embættismenn ríkisins geti þrýst á lagasetningu um sjálfa sig?

Stjórnarskrá Lýðveldisins tekur skýrt fram að ekki megi ritskoða orðræðu á landinu nema hún ógni almennu velsæmi. Hvernig tókst að umsnúa almennu velsæmi á landinu, síðustu tvo til fjóra áratugi, þannig að siðrof og rökrétt óraunsæi er orðið viðtekið ástand? Auðvelt er að tíunda hvernig búið er að bylta almennu velsæmi og gera það Apalegt frekar en Mannlegt, af nógu er að taka, en fyrirsögnin hefur að mínu mati verið rökstudd.

Ritað 8. mars 2021 og sent Morgunblaðinu til birtingar.

Birtingu var hafnað og loks beiðni um birtingu dregin til baka.

http://hreinberg.is/?tag=morgunbladid

Greinin er birt undir nafninu Elías Ívarsson, en margir þekkja skrif mín betur undir nafninu Guðjón E. Hreinberg, en ég heiti fullu nafni Guðjón Elías Hreinberg Ívarsson. Sumt fólk trúir að ég hafi skipt um nafn af félagslegum ástæðum en hið rétta er að ég hef, í gegnum árin, ýmist verið ávarpaður Guðjón eða Elías, eftir atvikum og aðstæðum, sem er óþarflega flókið. Faðir minn hét Ívar Hreinberg Jónsson.

Fólk sem þekkir orðræðu mína í gegnum árin vita að enginn feluleikur er hér á ferð. Vildi ég því birta útskýringu á einföldun flækjunnar, sem er fyrst og fremst af persónulegum ástæðum, þessu til staðfestingar.

Í grein minni „Frumspekilegt gildi jólasveinsins? sem birt var í Morgunblaðinu 9. desember 2018, rita ég „Grínskaði, eldri bróðir Letihaugs? en átti að vera „Grínskaði, eldri bróðir Leppalúða.? Biðst ég velvirðingar á að leiðrétting hefur tafist.

Þessi færsla var rituð 7. febrúar 2021 og samdægurs send Morgunblaðinu til birtingar.

Kafli 20 í Annarri Mósebók (Exodus) skilgreinir boðorðin tíu. Gyðingar og Kristnir telja þau skipanir en ekki leiðbeiningar og að þau séu til allra manna. Múslímar viðurkenna Biblíuna og líta Kóraninn sem þriðja Testamentið, þeir viðurkenna einnig boðorðin tíu.

Boð má túlka sem tilboð frekar en fyrirmæli. Þau séu þá tilmæli sem velja má að taka tillit til eða sniðganga, það hafi þó afleiðingar. Ljóst má vera að boðorðin tíu eru hluti stærri frumspekihjúps (Metaphysical sphere).

Sé kaflinn lesinn í þessu ljósi birtist hjúpur sem ég nefni Guðdómlega sáttmálann. Sá sem undirgengur hann samþykkir að fylgja þeim tilmælum sem hann tilgreinir; Einungis þeir sem undirgangast sáttmála eru háðir tilboðum hans. Sé allur kaflinn lesinn, sést að boðin eru fleiri og dýpt þess ellefta birtist.

Íslendingar kusu nær einróma vorið 1944 að mynda sjálfstætt ríki og grundvalla það á sáttmála sem nefnist Stjórnarskrá. Samþykktu þeir að fylgja þeim skilgreiningum sem sá sáttmáli býður. Þannig samþykktu þeir tvennt. Annars vegar að mynda ábyrga ríkissmiðju í samræmi við mótaðar reglur. Hins vegar að móta samfélög sín samkvæmt siðferði sem þar væri tilgreint með beinum og óbeinum hætti.

Sé stjórnarskráin einnig samfélagssáttmáli, má vega hvaða siðferðisgildi hann tilgreinir: Tekið er fram að Lútersk Evangelíska Þjóðkirkjan skuli varðveita frumspekiviðmið hins Íslenska þjóðríkis. Ennfremur að borgarar (og þegnar) ríkisins sem ekki vilja frumspeki Þjóðkirkjunnar hafi frelsi til að velja Efnishyggju, eða frumspeki annarra trúarsýna og er ríkinu óheimilt að hamla borgurum að mynda innri félög, svo fremi þau virði framangreint siðferði.

Sáttmálinn skilgreinir ekki hvað sé gott siðferði enda sér fyrrgreind tilvísun um að tilgreina það. Siðferðileg varsla ríkis og þjóða(r) þess sé í höndum kristilegra frumspekinga en þeir taki fullt tillit til frumspekinga annarra sýna. Þar með sé tryggð frumspekisamræða þeirra samfélaga sem að ríkisfélaginu standa.

Ljóst er að meirihlutakosning getur sett siðlaus lög séu þau ekki byggð á fyrrgreindum sáttmála. Þegar svo er verður til réttlætisrof, því sáttmálar eru undirstaða réttlætisviðmiða. Sé sáttmálinn hæfur til grundvöllunar réttlætis, þá ætti endurskoðun hans eða viðbætur að vera óþarfi. Sé endurskoðun nauðsynleg, eða viðbætur, hvernig á að skilgreina þá samfélagssamræðu og hver á að skera úr um?

Alþingi Lýðveldis hefur samþykkt ýmis lög byggð á sáttmála sem þing Sameinuðu Þjóðanna í New York nefnir mannréttindayfirlýsingu, einnig hinn svonefnda Evrópusáttmála. Spyrja má hvort Stjórnarskráin frá 1944 hafi verið ónóg. Ég tel að þessa sáttmála óþarfa og staðfestingu þeirra afturför en það er utan efnistaka.

Núverandi leiðtogi Íslenska Lýðveldisins hefur lýst því yfir að vald sitt sé illa skilgreint og þar með að hann hafi ekki lesið sáttmálann eða skilið. Nýverið lýsti forsætisráðherra hans því yfir að hún hefði vald samkvæmt sáttmálanum til að koma á þingrofum og kosningu, þó það komi ekki fram í honum. Hlutverk hennar er heldur ekki skilgreint í honum. Margir hafa rætt á Íslandi síðustu ár að samkvæmt bókstafstúlkun á sáttmálanum hafi allar ríkisstjórnir frá 1944 verið ólögmætar.

Allt framangreint hef ég rætt ítarlega á öðrum vettvangi. Er mér ljóst að þau skrif og ræður eru fyrir daufum eyrum. Ennfremur að hugsanlega sé framangreind upptalning komin að mörkum birtingarhæfs velsæmis. Það breytir þó ekki hlutbundinni vegun á hugtökum og merkingarfræði.

Saga manneskjunnar er löng og misbein og svo er einnig um sögu mannverunnar. Þá má spyrja hvor er eldri, lengri eða krókóttari. Þá þarf að skilgreina muninn á manneskju og mannveru. Takist það getum við skilgreint hvað sé samfélag, síðan hvað sé samfélagssáttmáli og ef við náum svo langt, hvað sé þjóðar- eða ríkissáttmáli. Vegunin á hvort sáttmálar skiljist eða séu haldnir, bíður síðari tíma.

Manneskja (Human) er lífvera sem gengur upprétt á tveim fótum, hefur tvær hendur, huga og sál; Hún telur sig andlega veru. Hún er sjálfsvituð (Sentient) því hún getur rýnt vitund sína og hún viðurkennir að aðrar lífverur hafi vitund og sumar sjálfsvitund. Manneskja telur uppruna sinn frumspekilegan og að holdgerving sé ytra form en mannleg raunhyggja (Reason) sé háð frumspekilegum greiningum.

Mannvera (Human Being) er lífvera sem gengur upprétt á tveim fótum, hefur tvær hendur og heilabú. Hún skilgreinir sjálfsvitund en efast um (og hafnar yfirleitt) sjálfsvitund annarra lífvera. Hún sér sjálfa sig sem efnislega (Materialist) og að tilvera hennar sé eingöngu háð efninu, að sál sé firring (Alienation) og að mannleg rökhyggja (Logic) sé æðsta mælanlega greind veruleikans.

Báðar verur geta beitt táknmerkingu. Manneskjur hafa nú verið fangar Mannvera í rúma öld, eiga enga virka sáttmála og geta illa treyst sáttmálum þeirra síðarnefndu. Standist framangreind greining, er ljóst að við eigum langan veg fyrir höndum.

Loks bið ég lesandann velvirðingar á hortugheitum. Hafi meiningin skilað neikvæðri niðurstöðu eru mistökin mín.

Þessi grein var rituð 9. september 2020 og samdægurs send Morgunblaðinu sem góðfúslega birti hana 21. september.

Píanistinn Yuja Wang útskýrði eitt sinn í viðtali að hún hefði ánægju af að tjá tónverk eftir Rússneska tónsmiði (Composers) og bætti við að hún hefði ánægju af rökvissri og stærðfræðilegri nálgun þeirra. Síðan bætti hún við að Beethoven væri djúpur og heimspekilegur en lét ósagt hvað henni fyndist persónulega.

Í öðru viðtali örfáum árum síðar ræddi hún eingöngu um Beethoven og dvaldi þá við heimspeki hans og rómantík. Í báðum viðtölum mátti skilja að hún gæti lesið þessa menn í gegnum tónsmíðar þeirra eingöngu.

Annar píanisti, Daniel Barenboim, er þekktur fyrir aðdáun sína og túlkun á tónlist Beethoven. Áhugaverð er meistarasmiðja (Masterclass) hans sem til er á myndskeiði, þar sem hann vann með viðurkenndum píanistum í blæbrigðatjáningu píanósins og voru stef úr tónsmíðum Beethoven áberandi.

Við ritun þessara orða eru fiðlutónleikar (Violin Concertos) eftir Bach spilaðir í bakgrunni og þar á eftir mandólíntónleikar eftir Vivaldi. Engin sérstök ástæða er fyrir þessu vali en síðar stendur til að hlusta á upptöku af níundu symfóníu Beethoven undir stjórn Barenboim.

Fyrst þegar ég hlustaði á upptökur Valentinu Lisitsa, fann ég henni allt til foráttu. Ekkert sem hún gerði við píanóið var rétt eða í lagi. Í dag er Lisitsa ásamt Wang og Barenboim efst á óskalistanum þegar kemur að klassískum píanóleik. Hvernig Lisitsa endurmenntaði fagurkerann – án þess að vita af tilvist hans – er utan efnistaka.

Tónleikar Lisitsa í Austur Úkraínu um árið – sem nærri bannfærði hana á Vesturlöndum – fékk mann til að velta fyrir sér hlutum. Athugasemdir Wang um heimspeki í tónum er innbrend. Blæbrigði Barenboim, vinna hans með Palestínskum tónlistarmönnum og vel valin en hæversk orð hafa framkallað óræða (Irrational) dýpt.

Allt framangreint er frumspeki (Metaphysics) en óvíst hvort það sé augljóst. Hver er tónninn ef enginn heyrir hann? Ef enginn hefði eyru, væri þá hávaði, tónn, framsögð orð, eða aðvörunarhljóð eitthvað sem hefur merkingu fyrir heyrnarlausa lífveru? Að stakir tónar í tónverkum geti túlkað og tjáð hugtök og þau hafi ennfremur breidd og dýpt, er augljóst sumu fólki en öðrum merkingarlaust kvak.

Ást, vinátta, þolgæði, réttlæti, löggjöf, fyrirgefning, útsjónarsemi, vitundarlæg kjölfesta, ábyrgð og yfirsjón; Allt saman frumspekileg hugtök sem hafa vægi (Torque), fyrir okkur sem einstaklinga en ekki síst fyrir samfélagslega tilveru og umfram allt við samfélagsmótun.

Heimspekingurinn Friðrik Nítsje (Frederick Nietszche) ritaði í „Handan góðs og ills“ að þó vert væri að kunna skil Grískra harmleikja, þá væri undanskilin spurningin; Hvernig hljómaði tónlist þeirra og hvernig voru dansarnir? Einnig ritaði hann í sömu bók að þó gott væri að þekkja skil allrar heimspeki, hver væri þá tilfinningin?

Hver er tilfinning þess að þekkja skil á frumspekilega hugtakinu Þjóð? Heimspekingar Þráttarefnishyggju (Dialectical Materialism) gætu hér stokkið til og fullyrt að þjóð sé mælanlegt og efnislegt fyrirbæri (Phenomen). Enginn guðfræðingur myndi taka undir með slíku og fáir heimspekifræðingar.

Þráttarefnishyggja er grunnhugtak þeirrar sálfræði sem er uppnefnd Marxísmi og af sumum heimspeki. Marxistar fullyrða að Marx hafi byggt á heimspekingnum Georg Hegel en raunhyggja (Reason) þess síðarnefnda átti ekkert skylt með þeirri kvoðu sem Marx lét eftir sig og auðvelt er að sýna fram á það með rýni.

Heimspeki er sú nálgun mannsins sem hjúpar skilgreinda og ábyrga leit eftir þekkingu og skilningi. Innan heimspekinnar eru mörg huglæg (Subjective) hugtök og önnur hlutlæg (Objective). Eitt af því sem gerir frumspeki skemmtilega íþrótt er einmitt spurningin, hvað greinir á milli huglægs og hlutlægs mats á því sem í fljótu bragði kunna að virðast óefnisleg hugtök. Kant, Hegel, Heidegger og Nítsjé eyddu ævi sinni í að svara þessum spurningum, svo ég læt lesandanum eftir þá fimi að greiða úr.

Í kyrrð hugans og orðræðustormum fæðist hugmynd og er hún í fyrstu óræð. Þegar henni er lýst (Described) fæðist setning og stundum verður til nýtt orð. Þegar orðið er útskýrt (Explained) verður til hugtak og hið óræða fær merkingarflutning til fleiri huga en þess sem fyrst opnaði eyrun. Sá sem fleytir hugtakinu áfram og notar við leik og störf, gefur því birtingarform í veruleika.

Hugtakið Þjóð hefur ýmsar ræðar merkingar og ást hefur sex skilgreindar merkingar. Þetta er deild Hugtakagreininga. Vísindi er grein mælanlegra uppgötvana, Verkfræði er sú aðferð að gera uppgötvanir nothæfar og raunhæfar.

Húmanistavísindi hafa uppnefnt hugtakagreiningar sem heimspeki og gert að grein innan þess frumspekihugtaks sem nútímafólk kallar Vísindi. Heimspeki lítur hins vegar á vísindi sem deild innan sín og hugtakagreiningar aðra.

Íslenskur Ríkisráðsmaður lét út úr sér í sumar að hlutverk hans væri að vera „sameiningartákn þjóðar“ (sem er trúarlegt fyrirbæri) en ekki leiðtogi ábyrgrar ríkissmiðju (Statecraft). Hann lét ennfremur uppi vafasaman skilning á þeim lagabókstaf sem skilgreinir hlutverk hans þegar hann sagði að skilgreina þyfti hlutverk þetta upp á nýtt.

Þessi grein var rituð 7. júlí 2020 og samdægurs send Morgunblaðinu sem góðfúslega birti hana þann 8. júlí 2020.

Ýmsir eru ártalinu ósammála og halda því fram að hér hafi þá verið byggð í það minnsta í þrjár aldir. Það skiptir þó ekki máli því dálítið annað gerðist sem að mati frumspekinga er merkara.

Án deilna sameinuðust þessi þjóðabrot um að stofnað skyldi þjóðríki, með einni tungu og einum lögum sem tryggðu virðingu og sið í ríkinu eða ábyrgt Ástand. Sundurleitur hópur valdi þannig að smíða nýja þjóð og skyldi hún ráða sér sjálf.

Sumarið 930 var stofnað Allsherjarþing sameinaðra héraðsþinga sem annars væru sjálfstæð meðan það ógnaði ekki frumspekilegu hugmyndinni um Allsherjarreglu. Þar skyldu rædd lög og þar skyldu gerðir dómar.

Skilji ég Jón Aðils og Lúðvík Ingvarsson rétt – þá tvo Íslenska fræðimenn sem mest hafa rannsakað Þjóðveldisöldina – þá gátu eignalausir menn (þrælar) og konur, komið málefnum á framfæri á héraðsþingum og haft áhrif á kosningu.

Á Héraðsþingum var árlega kosið hverjir skyldu ríða til Þingvalla og gátu þrælar og konur fengið þingmenn til að flytja mál fyrir sína hönd. Þessi hópur skilgreindi og framkvæmdi þjóðsköpun en umfram allt mótuðu fyrstir manna það sem nefnt er Lýðræði.

Vissulega hafði verið skilgreint lýðræði í Aþenu og Róm, en það var stjórntæki stakra borga og aldrei mótað. Norður Evrópskir þjóðflokkar höfðu iðkað lýðræði öldum saman en aldrei Lýðveldi. Allt fram á miðja sautjándu öldina voru konungar Skandinava kosnir af goðum og jörlum án erfðahyllingar.

Það var nýfædd Íslensk þjóð sem skilgreindi sig samkvæmt frumspekilegri hugsun og skóp ríki og mótaði eftir henni. Allt fram að Bresku hugarfarsbyltingunni upp úr 1680 (The Glorious Revolution) var hún sú eina sem viðhélt slíkri reglu og hugsun sem ófrávíkjanlegum veruleika.

Þó Íslendingur samtímans þekki illa vægi þessarar rýni né hafi áhuga á dýpt hennar þá er þetta hinn sanni þjóðarauður okkar, ásamt orðhag í gegnum aldirnar. Allar götur til Kópavogsfundarins 1662 þegar við samþykktum að leggja hugsun okkar að fótum erfðavalds valdaverkfræðinga frá Evrópu, höfðum við sent unga og efnilega menn til mennta í álfunni.

Þegar hugvísindamenn Breta þvinguðu konung árið 1215 til að gefa þeim stjórnarskrána Magna Carta, sést glytta í hugmyndir sem þeir höfðu lært af samnemendum sínum, Íslenskum bændasonum, í menntasetrum Evrópu.

Í sjö aldir höfðu vísindamenn okkar dreift fræi öflugra hugvísinda til menntafólks sem síðar höfðu áhrif á sínar eigin þjóðir og beint eða óbeint höfðu mótandi áhrif á framvindu sögunnar. Magna Carta er eitt dæmi um rekjanlegt huglægt mat, kannski ekki hlutlægt, en hver veit?

Marteinn Lúter er álitinn steinvalan sem velti Páfanum úr þeim sess að vera konungum Evrópu andlegur áminnandi. Óbeint gaf hann þeim – og nú lýðræðisríkjum – vald yfir kirkjum og andlegri fræðslu. Getur verið að hann hafi misskilið langalangafason Sæmundar fróða, sem hafði lært með honum Skólaspeki (Scholasticism) í fræðasetri í Germaníu?

Kannski er sögurýni mín á villigötum. Það breytir ekki því að eftir tíu ár, 2030, verða sléttar ellefu aldir síðan forfeður mínir skilgreindu nýja þjóð og tóku áður skilgreinda lýðræðishugmynd og mótuðu hana í farveg sem síðan hefur sigrað heiminn.

Bandaríska ríkjasambandið hefur viðurkennt að hafa fengið grunnhugmydir sínar frá Iroquois ríkjasambandinu en Iroquois þjóðirnar fimm mótuðu Þjóðveldi sitt með líkum hætti og við, eftir að okkar fólk hafði ferðast um heimalendur þeirra.

Ég áminni lesandann; Ég er meðvitaður um að hér er á ferðinni djarft huglægt mat og ekki vísindaleg hlutlæg greining. Þannig bið ég lesandann um örlítið svigrúm og lofa að reyna ekki frekar á mörkin.

Þegar ég nota orðið Ástand (State) með upphafsstaf, þá er það í merkingunni „huglægur veruleiki hóps sem tekið hefur sér formfestu í ytri veruleika.“ Ástand er yfirleitt uppnefnt Ríki, en er hugmynd sem holdgerist þegar henni er trúað.

Skattstofa, Þjóðþing og Þjóðfáni eru atriði sem tilheyra formföstum veruleika ríkis en eru allt saman fyrirbæri sem eru byggð á mótuðum frumspekilegum viðhorfum og undirliggjandi fullvissu meðal hópsins, um hluti sem ekki er auðið að sjá en kalla má fram.

Þegar Skólaspekingar héldu þing sín í Trent á sextándu öldinni, komust þeir í aðalatriðum að tvennum megin niðurstöðum. Þeir hefðu gert Skólaspeki of fágaða og skipt sér of mikið af veraldlegu Ástandi. Ég nota töluna 1551 í orðræðu minni til að merkja (Branding) þetta, því um áhrifamikla jaðarsetta niðurstöðu er  að ræða.

Segja má að 1551 merki ákvörðun áhrifamikils hóps um að sleppa hömlum á framförum vísinda og hugverka. Það er rekjanlegt að Endurreisnin (Renaissance) og Endurmótunin (Reformation) var afleiðingin þessara þinga en ekki illa mótaðra uppreisna fáeinna klerka.

Nú eru 3332 ár  (samkvæmt Hebresku tímatali) síðan frum- og dulspekingurinn Móse setti saman fyrstu stjórnarskrá mannkynsins, sem aftur skilgreindi svo sterkt ástand að þjóð fæddist af og síðan hafa flestar þjóðir reynt að endurnálgast.

Hugmyndirnar voru hugsanlega innblásnar af ofurvætti og hugsanlega afurð djúpra hugleiðinga. Einfaldleiki þeirra og afl, dylst þó engum. Þetta var endurtekið fyrir 1090 árum, á Þingvöllum. Við erum engin smáþjóð, en fámenn.

Í ár á Guðdómlegi Sáttmálinn stórafmæli, því í september komandi verða 3333 ár liðin. Eftir tíu ár eigum við Íslendingar stórafmæli. Kannski er þetta merkingarsnautt í dag, kannski ekki.

Virtir Ríkisráðsmenn* (Statesmen) segja Skjalavaldið eilíft. Aðrir ræða hið varanlega ástand (Eternal State). Ég sé hvað þeir eiga við og skil hvernig heimspeki samtímans styður þá. Mig grunar þó að til sé dýpra og varanlegra ástand, en að það feli sig óverðugum og birtist í ljóma þeim sem lauga sig agaðri frumspeki og einlægri auðmýkt, þeim sem leitar og knýr á.

* Ríkisráðsmaður er ekki til í orðabókum en er sett saman eftir samráð við tvo fræðimenn og einn leikmann.

Þessi grein var rituð 7. apríl 2020 og samdægurs stytt í fimm þúsund slög og send Morgunblaðinu, sem góðfúslega birti hana laugardaginn 18. apríl.

Í Evrópskri menningu skulu viðskiptahættir vera með ákveðnu sniði og við erum alin upp við að líta sjálfkrafa svo á að sé farið út fyrir þann ramma, sé spilling á ferðinni og allir vita að spilling er illska og mannvonska.

Spilling er hugtak sem menning allsstaðar notar til að skilgreina vafasama hætti og þá brot á siðferði. Þegar spilling er svo rótgróin að einstaklingar eða hópar taka ekki eftir henni, þá notum við orðið siðrof. Skilgreining spillingar er þó mismunandi eftir svæðum.

Þegar siðrof á sér stað hjá hóp, líður oft langur tími þar til raddir innan hópsins eða utan ná að skilgreina og skýra siðrofið svo að hópurinn skilji og taki sig á. Stundum kostar þetta átök og ekki bara í orðum. Einstaklingur sem er uppvís að spillingu eða glæp getur tekið leiðréttinguí formi áminningar eða refsingar og snúið frá villu sinni. Þegar hann verður uppvís að siðrofi gæti þurft að gera hann útlægan.

Menningin (saga hugsunar) er full af allskyns dæmum um hvernig hópar hafa fundið lausnir á þessu í gegnum aldirnar; Hvernig skal leiðrétta spillingu hóps eða einstaklings annars vegar og siðrof hóps eða einstaklings hins vegar.

Sagan sýnir að þegar siðrof festir rætur í heilum menningargeira getur verið útilokað að vinda ofan af því nema með endurræsingu. Mörg dæmi eru um þetta bæði innan sagnfræði sem byggist á skráðum heimildum og einnig í þoku menningarminnis sem birtist í mýtum og trúarsögnum.

Nú getur svo farið að fyrirtæki færi út kvíar og hefji starfsemi á öðrum menningarsvæðum og þó það fari að landslögum heima og erlendis, að sumir óskráðir hættir beinlínis geri því ófært að starfa þar nema það nýti aðferðir sem sumir myndu kalla spillingu heimafyrir.

Spilling við ákveðnar aðstæður getur með öðrum orðum verið framkvæmd án þess að hún byggist á siðrofi. Vel gæti verið að fyrirtækið viðhafi ýmsa starfshætti aðra sem bendi til þess að það sé siðað og vant að virðingu sinni. Sé horft framhjá teiknum um þetta, þá mætti spyrja sig hvort dæmendur gætu sjálfir verið sekir um spillingu og jafnvel siðrof?

Hugsum okkur ef fyrirtækið sem tekið er fyrir væri ekki einsdæmi um rekstur sem sækir út fyrir landsteinana og er með beinum eða óbeinum hætti snarað niður af forkólfum sem hugsanlega væru sjálfir sekir um hugarfars spillingu eða menningarlegt kæruleysi.

Sé þetta hugsanlegt, þá hlýtur slíkt að vera rekjanlegt en gæti krafist dýpri merkingarfræði en yfirborðsmennska, áróður og tilfinningasemi hópsálarfræðinnar ræður við.

Getur verið að síðasta áratuginn eða lengur, hafi kerfisbundið verið unnið að því að gera fyrirtækjum erfitt um útrás? Ýmist lagalega eða með áróðri? Getur verið að lagarammi og umfjöllunar tónn hafi verið slíkur að þeim sem sækir á erlend mið, sé gert svo erfitt fyrir að þau geti það ekki eða séu felld á hlaupum?

Tökum merkingarlegan vinkil: Íslenska stjórnarskráin er ekki Íslensk heldur Evrópsk. Hugmyndir sem hún er grundvölluð á, koma flestar erlendis frá. Hægt er að taka annan vinkil á það.

Íslenska stjórnarskráin er stjórnarskrá „Lýðveldisins Íslands frá 1944“ en ekki Þjóðveldisins né Kirkjuríkisins, og þessar fullyrðingar mætti hugmyndafræðilega útvíkka. Forseti Íslands er forseti Lýðveldisins frá 1944, sem er skilgreint félag en ekki sjálfkrafa þjóðarinnar eða landsins.

Þegar sumir forkólfar krefjast innsetningar á því sem oft er nefnt „Stjórnarskráin frá 2012“ þá er átt við „stjórnarskrárdrögin frá 2011“ sem aftur bendir til ákveðins trassaskapar í merkingu. Aftur vaknar spurningin; Hver er rótfesting siðrofs? Hvað ef plöggin frá ‘44 og ‘11 eru merkingarlega þau sömu?

Til eru fullyrðingar sem lýsa því yfir að Íslensku stjórnarskránni hafi aldrei verið framfylgt. Þessar fullyrðingar eru hvergi rökræddar og því er þeim ósvarað. Hér eru þrjár spurningar til að skýra mikilvægi þessa: Hvernig skilgreinir þú stjórnlagabrot? Hvar og hvernig kærir þú stjórnlagabrot? Hvernig á að refsa fyrir stjórnlagabrot?

Sá sem ekki getur svarað þessum þrem spurningum getur ekki fullyrt um hvort stjórnarskránni hefur verið fylgt eða ekki né hvort þörf sé á nýrri. Þeir sem skilgreindu Stjórnarskrána 1944 vissu af frumspekilegum atriðum sem hér eru gefin í skyn.

Þegar Lýðveldið frá 1944 var skikkað til að standa vörð um Kirkjuríkið og síðan til að standa vörð um aðrar heimssýnir, svöruðu þeir því sem hér er gefið í skyn. Þeir skikkuðu félagið sem við uppnefnum Þjóðríkið til að standa vörð um félagafrelsi (sem Lýðveldið virðir ekki) og sýndu skilning á hvað væri Ástand (e. State).

Þeir vissu að siðrof og spilling er ekki aðeins þegar farið er út fyrir lagaramma eða huglægt mat, heldur ef lagarammi hættir að grundvallast á agaðri frumspeki. Þetta vissu tveir deiluhópar árið 998 sem skilgreindu djúphyggna leið til að móta það í farveg, sem aftur birtist í stjórnarskránni frá 1944. Virði forseti Lýðveldisins ekki þá frumspeki, hvert er þá ástandið?

Athugasemd – eftirskrift

Orðið Ástand með stórum staf í fyrirsögn er hér tilvísun í Ríki samanber enska orðið State. Varanlegt ástand er tilvísun í enska hugtakið Eternal State.

 Þessi grein var rituð 2. febrúar 2020. og send Morgunblaðinu sem góðfúslega birti hana 5. mars 2020 (með breyttri fyrirsögn).

Það er ætíð spennandi að fylgjast með framvindu stjórnmála okkar Íslendinga, enda má segja að við séum jafn mörg lénsríki og íbúar landsins eru margir. Hver hefur sína vel ígrunduðu skoðun og umræður eru oft bæði heitar og litskrúðugar.

Sérstaklega hafa stjórnmál okkar verið áhugaverð síðustu átta árin, eða allt frá því að hrunið æddi af stað haustið 2008, með öllum þeim afleiðingum, atburðum, og flokkadráttum – og fangelsisdómum – sem fylgt hafa í kjölfarið.

Mörg smáframboð hafa komið fram. Sum lifðu ekki af sínar fyrstu kosningar, önnur komust á þing en leystust þó upp, enn önnur þreyttu sundið til næstu kosninga, og umræður bæði í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum ærið heitar. Þá hefur hinn svonefndi fjórflokkur, eða valdablokk Sjálfstæðisflokks, Framsóknar, Samfylkingar og Vinstri grænna, riðlast all verulega.

Nokkrar sveiflur hafa verið í fylgi flokkanna, bæði til og frá og í dag er staðan sú að fullyrða mætti að allir þessir fjórir flokkar hafi klofnað, þó mismikið. Nýlega heyrði ég því fleygt að fjórflokkurinn væri orðinn sjöflokkur, en þó meira í gríni en alvöru.

Frá því Alþingi samþykkti bráðabirgða viðauka við stjórnarskrá Lýðveldisins sumarið 2013, og þáverandi forseti, Ólafur Ragnar, samþykkti þau lög, hef ég haldið því fram – með rýni í stjórnarskrána sjálfa – að fráfarandi Alþingi ásamt forseta hafi ógilt stjórnarskrána og að í merkingarfræðilegum og siðferðilegum skilningi sé ógilt það stjórnkerfi sem á henni hvílir, ásamt lögum sínum og dómum.

Þeir sem rýnt hafa í rök mín fyrir þessari rýni eru mér allflestir sammála en oftar en ekki hefur mér fundist að þessi gjörningur – ef svo má kalla – sé líkari nýju fötum keisarans en lagalegri og menningarlegri rýni, því fólk kann ekki við að taka undir.

Rétt eins og ég hafi vogað mér að sitja í musterinu forðum daga, meðan aðrir voru við krossfestinguna, og séð þegar fortjaldið rifnaði og vogað mér að benda á að sáttmálsörkin væri ekki þar fyrir innan. Sumt er ýmist of flókið eða of djarft.

Hér er ég einmitt kominn að ástæðu þess að ég hripa saman þessi orð, því oft hefur mig langað að setja saman línur um þetta efni og senda lesendum blaðsins, en þó ég sé orðhvatur á mínum eigin vefmiðlum, þá þarf að tala varlega í fermingar- og skírnarveislum. Því aðgát skal höfð.

Gjörningurinn þegar stjórnarskráin var felld úr gildi er einfaldur. Skráin tekur skýrt fram að sé við hana bætt grein eða viðauka eða tímabundinni grein, skuli leysa upp þing og kjósa nýtt þing. Þar skuli klára umræðuna og staðfesta. Nú er hins vegar komið nýtt þing, og umræðan um nýjar greinar við stjórnarskrána sem til stóð að klára fyrir kosningar árið 2017 er ókláruð.

Fyrir um ári síðan var rætt opinberlega um fjórar nýjar greinar en í 1. umræðu á Alþingi (mál 841) nú í haust voru þær komnar niður í þrjár. Ekki veit ég hvernig málið mun farnast í vetur en fróðlegt verður framhaldið.

Í sjálfu sér skiptir mig minna máli hvað verður í greinunum, eða hvort þær enda í skjalinu sjálfu, heldur málsmeðferðin og þá sérstaklega samfélagssamræðan. Ef fara má með stofnsamning félagsins „Lýðveldið Ísland“ eftir því sem mönnum sýnist og ef ekki er hægt að ræða hvort meðferðin sé samkvæmt virðingu við lög og siðferði eða hvort hún sé vanvirðingar-gjörningur, þá hlýt ég að spyrja hvar við sem þjóð séum stödd.

Hvarvetna er hrópað, ýmist eftir nýrri stjórnarskrá eða uppskurði þeirrar sem nú er í (ó)gildi, en fæstir virðast hafa lesið gjörninginn frá 2012 né skjalið frá 1944. Hvernig getur þjóð krafist endurskoðunar á stofnsamningi félagsins sem við nefnum „Íslenska ríkið“ ef hún þekkir ekki samninginn og er létt um hvernig með sé farið?

Þess vegna fylgdist ég með af mikilli forvitni hvernig færi um kosningarnar 29. október síðastliðinn og var á einhvern hátt undrandi hvernig þær fóru. Langt mál væri að tíunda undrun mína, með tilsjón með gengi sumra ónefndra flokkra í skoðanakönnunum síðustu þrjú árin. Í raun festi ég ekki í fljótu bragði hugarhönd á því hvar undrun mín kemur að landi.

Síðustu daga hef ég margrætt þetta við félaga mína í Úlfahópnum og þá sem koma að umræðum hópsins. Fáir hafa heyrt um Úlfahópinn en hann var stofnaður daginn eftir téðar kosningar, til að ræða stjórn- og samfélagsmál á breiðum grunni til lengri tíma.

Nær allir sem ég ræði við segja það sama. Fólk er undrandi á þessum kosningum en festa ekki hughönd á hvar hnífurinn stendur í kúnni. Allir virðast þó sammála um að ný hugsun sé tímabær. Þetta er í grófum dráttum spurningin sem sjálfstæðir úlfar, sem veiða í hópum, ætla sér að svara á næstu misserum. Er undirritaður opinn fyrir ábendingum og leiðréttingum í þessa veru.

Áður birt í Morgunblaðinu 9. nóvember 2016

Áreiðanleiki í tíma snýst, auk framsetningar og forms, um aðgengileika, rithátt, heimildatraust og gáttir þ.e. hvaða leiðir má fara til að nálgast heimildir og vinna úr þeim. Við almenna rýni t.d. þegar lesin eru sagnfræðirit af ýmsum toga sést berlega að ábyrg vinnubrögð skipta máli við heimildavinnu og lærist leikmönnum á þessu sviði smámsaman að temja sér virðingu fyrir þessu í sögulegu samhengi.

Sem dæmi má taka þá var gefin út bók hérlendis fyrir tæpum tveim árum sem gefur í skyn og heldur fram að ákveðið erlent ríki hafi unnið Íslenskum borgurum talsvert tjón um miðbik síðustu aldar. Leitaði undirritaður til tveggja ríkisskjalasafna erlendra til að nálgast heimildir um viðfangsefnið. Gerði ég þetta því að þó bókin setti sig í sagnfræðiham þá var heimildavinna fremur rýr, að mínu mati.

Komst ég að því að af nógu var að taka hjá báðum skjalasöfnum og fékk svör innan viku frá fyrirspurn minni frá báðum skjalasöfnum. Þegar ég rýndi í vefsetur þessara skjalasafna gat ég treyst þeim áreiðanleika og tímalínu sem fyrr er á minnst. Af persónulegum og faglegum ástæðum vil ég ekki tilgreina nánar bókina eða þau ríki sem í hlut eiga, þar sem viðfangsefnið snýst um faglega ábyrgð ríkis en ekki efnistök og úrvinnslu einstakra rithöfunda.

Ekki er um einstakt tilvik að ræða varðandi samskipti mín við opinberar efnisveitur, hérlendis sem erlendis. Sem dæmi má nefna hef ég átt samskipti við skjalasafn Íslenska Lýðveldisins og Danska konungsríkisins varðandi leit mína fyrir tæpum tveim árum að skjalinu fræga sem undirritað var á Kópavogsfundinum sumarið 1662.

Sem leikmaður hef ég smámsaman lært virðingu fyrir því sem ég í daglegu tali nefni Skjalavald (Document Authority).

Þetta orð fyrirfinnst ekki í orðabókum hérlendis en hentar mjög vel til að hjúpa ákveðið hugtak, bæði innan hugtakafræði málfræðinnar svo og innan merkingarfræði heimspekinnar. Hef ég tekið eftir að fleiri hafa tekið þetta orð upp og spái að það muni rata í Orðabækur innan aldar.

Fræg er sú sögusögn þegar Ottó Von Bismarck gaf út tilskipun þess efnis að umtalsvert magn úreltra skjala Prússneska ríkisins, sem geymd voru í tveim risastórum vöruskemmum, yrðu brennd til að rýma fyrir nýjum og minnka skrifræðisbáknið. Þegar hann að nokkrum tíma liðnum innti eftir hvernig gengi, var svarað „það hefur tekið langan tíma að afrita gögnin herra Ríkiskanslari.“

Að öllu gríni slepptu þá setur að manni ugg þegar skriffinnar Íslenska Lýðveldisins eru unnvörpum að skipta út vefsetrum útgefins efnis og brjóta t.d. umfangsmikla heimildavinnu og tilvísanasmíði fræði- og leikmanna sem rita um opinber mál og menningarþróun lýðveldisins. Alþingi, Forseta embættið og nú síðast Stjórnarráðið hafa öll á um það bil ári skipt út vefsetrum sínum fyrirvaralaust með skaðlegum afleiðingum bæði fyrir þá sem vísa í útgefið efni ríkisins svo og fyrir virðingu ríkisins út á við.

Ég geri mér ljóst að fyrir meginþorra almennings er hér léttvægt erindi á ferðinni og er það vel.

Það er mín reynsla sem heimspekingur og menningarrýnir að því minna sem almenningur þarf að velta fyrir sér álitamálum af þessum toga, því betra starf erum við rýnendur og vinna. Sjálfur þarf ég að eyða umtalsverðum tíma á næstu mánuðum að endurvinna heimilda tilvísanir og þó ég kvarti hér yfir því opinberlega, gleðst ég í laumi.

Reynslan hefur kennt mér að ef maður endurleitar heysátuna finnur maður hina nálina. Að öllu háði slepptu þá er vel úr vegi að draga fram tvo aðra fleti á því þegar opinber vefsetur skipta út framsetningu útgefins efnis.

Annað atriðið tengist þeim fleti sem upp kom þegar undirritaður tók þátt í vefverkefni fyrir eina stofnun og lét þá verða mitt fyrsta verk að eldri vefurinn var rekinn áfram um hríð á undirléni þar sem rýnendur gátu nálgast eldri heimildir áfram og var tryggt að t.d. greinargerðir, skýrslur og bókmenntaverk héldu sér hvað tengla varðar. Skilst mér að sá undirvefur hafi síðar verið tekinn niður, vonandi af faglegri ábyrgð.

Hitt atriðið er framsetning efnis og þar kemur aftur til reynsla undirritaðs sem fyrrum fagmaður bæði í umbroti tímarita og vefforritun.

Algengt er að fínu vefsetrin sem Lýðveldið skartar nú, séu framsett með hreyfiforritun, illa læsilegum leturgerðum, litaflögri og hlaupandi þáttum (Elements) í framsetningu sem gera setrin oft mjög ólæsileg fyrir stóran hluta borgara sem oft nálgast tölvuskjái með mismunandi sjón- og leshæfileikum. Þetta er ekki algilt, en svo ég leyfi mér gróf orð, þá finnst mér að ríkisvefir eigi ekki að minna á glanstímarit og tískufyrirbæri, heldur fágaða, klassíska og umfram allt áreiðanlega nálgun.

Áður birt í Morgunblaðinu 30. júní 2017

Í leyni á bak við þar næsta fjall lá Grínskaði, eldri bróðir Leppalúða og glóðu í honum glyrnurnar meðan hann beið eftir Tröllkarlaslag. Nokkuð sem gerist sjaldan og yfirleitt efni í langar og drjúgar sögur.

Þeir fáu sem fengið hafa að kynnast Leppalúða, vita að hann er dulur og magnaður tröllkarl og þú dregur ekkert upp úr honum. Hann er þó furðu umburðarlyndur við ofgnótt kjánalegra spurninga, svipbrigðalaus að mestu, en stundum sérðu á einni augabrún að sjálfsvöruð ályktun við spurningu var kórrétt: Sumsé, flókinn.

Undir kvöld leit annar tröllkarlinn yfir hafflötinn sunnan við Krísuvíkurbjarg, leit svo á hinn, sem kinkaði kolli. Síðan settust þeir upp í Geitháls og kepptust við að grýta grjóti á borð við Fullsterkan sem lengst á haf út. Með morgninum var Letihaugur sestur fyrir aftan feður sína og taldi skorin. Grínskaði var farinn í fússi norður Strandir.

Þegar Slöpp gamla sagði mér þessi fyrstu kynni manns síns við blóðföður sinn, þóttist Letihaugur vera upptekinn við lestur Klettafrétta, nýbakaðar tröllasmákökur voru með kaffinu, hlýjan í eldhúsi Slappar yljaði túristunum sem utan við tröllahellinn voru að dást að hvernum í Seltúni. Stutt var til jóla.

Löngu síðar urðu Oolaorsoq og Grínskaði perluvinir og eru enn, þeir ferðast mikið saman og hafa margar skemmti- og reynslusögur að segja af ferðum sínum. Best er sagan af því þegar fimm ára Rússnesk stúlka um hávetur – óvitandi, á dymbilvikunni – leiddi í ljós fyrir honum mikilvægi þess að þeir yrðu vinir og samstarfsfélagar.

Sagan af því þegar Letihaugur guðaði á gluggann hjá mér um miðja nótt til að vekja mig og bera mig á herðum sér heim í Seltún að hitta föður sinn, sem var kominn í heimsókn til skáfjölskyldu sinnar, hefur verið sögð annars staðar. Aðeins einum jólum fyrr hafði ég spurt í fjallasal, óvitandi að oft er í kletti hlerandi tröll, hvert skyldi vera hlutverk þessa Grænlenska tröllkarls í Íslensku Jólasögunni?

Eitt sinn, í heimsókn í hlýjum hellinum hjá Grýlu, spurði ég hvort ég myndi einhverntíma hitta „Gömlu hennar,“ svaraði hún rólega „nei kúturinn minn, hún Gamla mín er af gamla skólanum.“

Grýla útskýrði það ekki frekar en ég skyldi á augabragði hvers vegna þessi stóra fjölskylda Grýlu og Leppalúða er stolt af þáttöku sinni í því að Íslensk jól verða ávallt haldin og að börn um gjörvalla veröld læra mikilvægi þess að virða uppruna þess sem Þórbergur kallaði „nið aldanna“ og hvers vegna þroskað fólk veit að það er svo miklu fleira í tilverunni sem skiptir miklu máli en það eitt sem við getum mælt með stikum og skífum.

Morgunblaðið birti góðfúslega grein mína „Trúarofsóknir hinna trúlausu“ þann 19. desember 2016. Þar leitaðist ég við að rökstyðja að aðför sósíalista, í fjölmiðlum, skólum og í stjórnmálum, að jólahaldi barna og þekkingu þeirra á nið liðinnar frumspeki, er trúarofbeldi, hér rökstyð ég að það sé aðför að frumspekilegri menningu og þar með að öllu því sem við höldum dýrast en getum ekki verðsett.

Hvernig mælirðu vináttu eða verðsetur ást? Hvernig útskýrirðu hugtakið virðing;

Hugtak sem öll spendýr skilja og virða. Eins og Gunnar Gunnarsson rithöfundur reit „sá sem heldur að dýrin hafi enga sál, hefur aldrei umgengist dýr.“ Það sama á við um Jólasveininn, ef þú hefur misst getuna til að sjá hann og þekkja hann, muntu seint læra það sem hann vill færa þér, sem er frumspekileg og dýrmæt gjöf. Hvaða þrjár ómælanlegu frumspekilexíur voru dulkóðaðar í þessari grein?

Vona ég að enginn sósíalisti eða guðleysingi hafi móðgast eða upplifað særðar tilfinningar við lesturinn. Virðing var markmiðið, hafi það mistekist, voru mistökin mín.

Þessi pistill var áður birtur í Morgunblaðinu þann 9.12.2019.

 

Satt að segja má túlka sögu okkar Íslendinga og Herúla frá árinu 1000, þegar við fyrst þjóða skilgreindum lagalegt trúfrelsi, sem eina langa varðveislu þess að hver og einn er ábyrgur gagnvart sjálfum sér, og því sem hann kann að trúa á, um sitt andlega líf.

Vissulega eru tímabil í sögu þjóðar okkar sem hún var fótvölt á þeirri löngu göngu, margt hefur gerst sem er miður en einnig margt sem er framúrskarandi. Enda vitum við öll að enginn verður óbarinn biskup, né heldur smiður við fyrsta hamarshögg.

Vissulega er til fólk sem hefur ánetjast trúarbrögðum og öðrum óhlutbundnum hugmyndakerfum (e. Abstract ideologies) vegna áhrifa frá öðrum, hvort heldur í æsku eða á þroskaðri árum. Samt held ég að hver og einn sem kominn er til fullorðinsára geti vottað að hafa valið sína heimsmynd sjálfur.

Ég hef talsverða reynslu af að tala við bæði trúaða og guðlausa (e. Atheists) jafnt sem efahyggjufólk og þá sem flokka sig utan við þessa þrjá hópa fólks. Hef einnig orðið vitni að því að fólk skiptir um trú á alla þrjá vegu. Aldrei hef ég hins vegar hitt manneskju sem ekki hefur gert upp hug sinn og reynt að gera það af ábyrgð.

Allt þetta fólk á það sameiginlegt að hafa verið beitt vægðarlausu ofbeldi „Litlu jólanna“ og fengið kristilegar jólagjafir á aðfangadagskvöld. Sem ætti að minna guðleysingja og kommúnista (með fullri virðingu fyrir þeirra heimssýn) á hversu mikið Vottar Jehóva hafa verið gagnrýndir fyrir að gefa ekki jólagjafir en þeir telja sig þó vera kristna.

Mér þætti gaman að sjá trúlausa segja við börn sín um jólin „því miður færðu engan jólapakka því trú er ópíum fólksins.“

Ég heyri oft frá efahyggjufólki og guðlausum að það sé rangt að halda að börnum þeim siðvenjum og aðferðum sem menning okkar hefur beitt í gegnum aldirnar af þeirri ástæðu einni að þær séu á trúarlegum grunni.

Því má svara til að þær minni börnin og okkur sjálf á mikilvægi þess að þó margar hugmyndir séu til um hið yfirskilvitlega og mörg kerfi verið smíðuð utanum þær hugmyndir, þá vitum við ekki fyrr en okkar tími kemur hvað sé satt um þær og hvað ekki. Að ennfremur sé það áminning að hin hugsandi mannvera smíðar alla sína heimsmynd úr óhlutbundnum hugmyndum og mótar samfélagskerfi sín með því að hlutgera þær.

Sem er þörf áminning að mínu mati, hvernig svosem við vinnum úr henni. Því hvort sem hefðin er byggð á trúarlegu kerfi eða góðvilja, þá held ég að margir geti samþykkt að þegar mannkynið, eða mannfólk yfirleitt, útilokar möguleikann á andlegu innra lífi, eða reynir að meina öðrum að taka þátt í því, þá blasi við vörður á þokubraut sem sumir hafa nefnt Heljarslóð.

Vel mætti skjóta hér inn þeirri staðreynd að aðal hugmyndafræðingar stærsta stjórnmálaflokks Rússlands, sem hefur farið með völd þar eystra í allt að því tvo áratugi, vilja skilgreina Rússland sem kristilegt lýðræðisríki og ekki er langt síðan Pútín fór í opinbera heimsókn í kristilegt munkaríki á eyjunni Athos í eyjahafi, en það er opinberlega viðurkennt í alþjóðastjórnmálum sem sjálfstætt ríki.

Enginn hefur gleymt að Rússland var eitt af kommúnískum aðildarríkjum Sovétríkjanna og var þar opinber stefna að trúarbrögð séu Ópíum fólksins og ætti að útrýma með markvissum hætti.

Eftir því sem ég best veit, án þess að hafa aðgang að opinberri tölfræði, eru meira en 90% Íslenskra barna skírð til kristinnar trúar og langflest þeirra velja að fermast til þeirrar trúar. Sem merkir að yfirgnæfandi fjöldi Íslenskra grunnskólabarna eru lagalega trúuð upp á Lútersk Evangelíska trú. Að meina þeim að rækja Litlu jólin eða að fara í kirkju á vegum skóla síns, hlýtur að teljast trúarofsóknir gegn þeim?

Birt í Morgunblaðinu 19. desember 2016

Ég hafði oft séð hvernig fólk í samfélagsnetinu var tekið á beinið með miklum yfirlýsingum og eineltis-ræðum ef það lýsti yfir stuðningi við flokk jötnanna, því var ljóst að hugrekkis væri þörf.

Ég hafði smámsaman vaknað til meðvitundar um eigin stjórnmálaáhuga, þrátt fyrir hvað þras þeirra er oft leiðinlegt, og eftir að hafa litið á landslag Íslenskra stjórnmála komist að því að skoðanir mínar lægju hægra megin og að þar var bara einn flokkur.

Ég gekk því í Sjálfstæðisflokkinn og sótti þar fundi. Þykir mér eðlilegt að sé maður hlynntur einhverjum flokki þá taki maður þátt í starfi hans. Þannig kynnist maður fólki af svipuðu hugarþeli ásamt málefnagrunninum og ennfremur hvernig úr þeim grunni er prjónaður veruleiki.

Eitt af því sem gerir heimspeki skemmtilega er einmitt sá þáttur hennar þegar óhlutbundnar (e. Abstract) hugmyndir eru reyndar og látnar hafa áhrif á veruleikann og þannig standa fyrir sér. Standist þær álagið slípast bæði þær og fólkið sem notar þær. Oft krefst þetta innri og ytri átaka, hvort heldur í lífsfarvegi einstaklinga eða samfélaga.

Innri átökin eru dýrmætust, þar sem maður neyðir sjálfið til að horfast í augu við sálarspegil samvisku sinnar í kyrrðinni og þá skugga sem hvíla í undarlegum djúpum sálarinnar.

Þegar maður stígur fram að nýju hefur gerst umbreyting innanfrá sem lýsir upp ferskari sýn á tilveruna.

Samkvæmt akademískri sálarfræði, hvort heldur hún er byggð á Freud eða Jung fræðum, má yfirfæra þessa hugsun yfir á sálarlíf samfélags en þessir virtu fræðimenn báðir skilgreindu samfélagsvitund (e. Colletive Consciousness) sem gilda sálarfræði og leituðust við að útskýra hana fræðilega.

Heimspekingur hlýtur að velta fyrir sér hlutunum allt frá vitundarástandi einstaklinga og hópa, til efnahagsmála og pólitískra vangaveltna, með mislöngum hvíldum í skjóli trúarlegra vangaveltna. Þá út frá vel skilgreindum og vandlega útfærðum hugtökum, hvort heldur þau hafa verið dregin inn í snertingu við veruleikann eða notuð sem breytiafl (e. Catalyst) fyrir önnur keðjutengd hugtök sem fá þessa snertingu.

Þessi útlistun kann að þykja full djúp, hugsanlega flókin, hún á hins vegar rétt á sér, því menning er saga hugsunar og sú hugsun sem hlutgerist þarf að byggja á einhverju dýpra. Einhverju sem hjúpar öfluga frumspeki, eins konar lukt sem viðheldur týru í djúpum sálarlífsins á meðan við tökumst á við hinn hlutgerða veruleika.

Saga agaðrar hugsunar – eða siðmenning – sækir styrk sinn í þetta viðhorf og sagan hefur margsannað að þegar hugsun frumspekinnar þornar eða tærist, er voðinn vís í veruleikanum.

Þegar kom að því að heimspekilegar og félagslegar vangaveltur drógu mig eins og segulmögnuð skuggavera í sálardjúpunum alla leið til menningararfs Þjóðveldis og Vætta, hætti ég þáttöku í Sjálfstæðisflokknum af þeirri ástæðu að mér fannst þetta tvennt ekki samrýmast.

Ég hætti þó ekki að vera hægri-sinnaður í stjórnmálum og viðhélt íhaldssömum skoðunum innan Endurreists Þjóðveldis og geri þegar ég á þar snertingu. Þegar þar að kom að þáttaka mín í málefnum Þjóðveldis minnkaði, hóf ég að nýju að rýna í stjórnmálalíf Lýðveldisins og hafði á þeim árum sem liðið höfðu, slípast í fyrrgreindri glímu við hugtökin.

Á sama tíma hafði ég glímt ítarlega við hugtakaglímur á vettvangi Eingyðistrúarinnar, rýnt í fræði frá Íhaldssömum Íhalds-Rabbínum (e. Ultra Orthodox Rabbi’s), virtum Íslömskum fræðimönnum, Kristilegum fræðimönnum Skólaspeki (e. Scholastic) ásamt grunn frumspeki trúarritanna sjálfra.

Þáttaka mín í mótun Þjóðveldishugsjónarinnar krafðist þess að rýnt væri í þau gildi sem fæddu af sér Þjóðveldi eldra sem gerðist á sama tíma og fimm hópar landnema endurfæddust sem Íslensk þjóð árið 930.

Ég biðst velvirðingar á því hversu djúpt þetta greinarkorn kann að virðast. Oft þarf að greina frá farvegi hugsunar til að lýsa því hvernig reikað var í þoku frá vörðu, að vörðu, og til baka að steinahrúgu.

Þegar aftur var snúið til veruleika okkar Borgara Íslenska Lýðveldisins frá 1944, skildist mér að hægri-menn hafa engin hugtök lengur. Sjálfstæðisflokkurinn er orðinn sóslíalískur miðjuflokkur og hefur fá sterk hugtök til að varða afstöðu sína og fólkið sem viðheldur starfi hans virðist ekki vita það, hvað þá kjósendur hans.

Þetta eru þung orð, rituð með trega. Staðreyndin er að sósíalískur Marxismi, sem virðist stýra menntun fólks í grunnskólum og háskólum, ásamt fræðslu meginstraums fjölmiðlunar, hefur sín hugtök á hreinu, hversu grunnhyggin sem mörg þeirra kunna að virðast.

Orðræða sósíalismans hefur fangað umræður okkar og innri vitund. Svo djúpt ristir, að hugtakið Íslenski Íhaldsflokkurinn, er fyrirfram dauðadæmt heiti fyrir endurreisn hægri stjórnmála. Við höfum ekki lengur tök á að lýsa veruleika okkar né svara sósíalistum skilmerkilega.

Greinin var rituð 13. september 2019 og send Morgunblaðinu sem birti hana 15. nóvember 2019.

Þá er forvitnilegt að almenningur á Íslandi virðist lítið meðvitaður um það ástand sem varir í mörgum nágrannalöndum okkar og öðrum lýðræðis ríkjum sem við viljum bera okkur saman við.

Um þessar mundir situr í fangelsi, í Þýskalandi, maður að nafni Horst Mahler. Hann er hálfnaður að afplána tólf ára fangelsisdóm fyrir að trúa ekki hinni opinberu og lagalega réttu útgáfu af Helförinni. Hann er virtur lögmaður sem á að baki litríka sögu í stjórnmálum, allt frá öfga-vinstri til öfga-hægri.

Orðið öfga er sett hér inn til að varðveita pólitíska réttsýni. Sem afurð ríkis-uppeldis eins og aðrir Íslendingar og brjóstmylkingur fyrirsagnafjölmiðlunar landsins og innlendra fréttaskýringa, veit ég hvar á að setja öfga forskeytið þegar rætt er um rétta heimssýn.

Fólk með rétta heimsmynd þótti eðlilegt að á hinum myrku miðöldum var brenndur á báli, píslarvotturinn Giordano Bruno, fyrir að boða og kenna heimsmynd á borð við sólmiðjukenningu og hnattkenningu, fjarlægar sólir og vetrarbrautir, sem nú þykja sjálfsagður hluti nútíma heimsmyndar.

Margir miða sig gjarnan við Bruno, því þó líf hans hafi verið eyðilagt fyrir öfga-hyggju af rétt-sýnu fólki þá sigruðu hugmyndir hans að lokum. Þó er nafn hans svo til óþekkt meðal ríkis-innprentaðra lesenda fyrirsagnafjölmiðlunar.

Í menntakerfi okkar starfar vammlaust og vandað fólk og fjölmiðlamenn (karlar og konur) sem leggja sig fram um að veita heiðarlega og vandaða umfjöllun. Ekki reynt að varpa rýrð á gott fólk, heldur er skáskotið á þá sem taka við menntun á þann veg að hún verður að innprentun eða dæmir heiminn í gegnum rörsýn yfirborðslesturs.

Slíkir samþykkja oft að setja megi fólk með rangar skoðanir í algjöra bælingu og þöggun, eða ákæra fyrir hatursorðræðu, án þess að átta sig á að orðið sjálft er afbökun á hugtakinu hatursegð. Stundum er óskýr munurinn á Orðræðu (Discourse) og Segð (Expression).

Árið 2015 var lögfræðingur í Þýskalandi, Sylvia Stolz, dæmd í tuttugu mánaða fangelsi fyrir ræðu sem hún hélt árið 2012 á ráðstefnu um Tjáningarfrelsi í Sviss.

Henni var boðið þangað því frá 2008 sat hún í fangelsi fyrir að verja Ernst Zundel, í réttarhöldum, fyrir skoðanaglæp.  Zundel fór í fimm ára fangelsi fyrir skoðanir sínar og Stolz í þrjúoghálft ár fyrir að verja hann. Nú situr hún í fangelsi fyrir að halda ræðu um það.

Áður hafði Ernst Zundel þolað tvenn réttarhöld í Kanada og sat þar mánuðum saman í einangrunarvist áður en hann var sendur til Þýskalands og líf hans var kerfisbundið lagt í rúst síðustu þrjá áratugi fyrir skoðanir.

Hvað sem okkur þykir um Zundel, en hann er harður friðarsinni, þá hljótum við að spyrja hvort miðöldum sé lokið eða gætu komið aftur. Stutt er síðan sósíalísk ríki, bæði til hægri og vinstri, drápu fólk fyrir skoðanir. Svo vitnað sé í Voltaire; Ef maður ver ekki skoðanir fólks sem manni mislíkar, þá glatar maður réttinum til sinna eigin.

Við Íslendingar höfum ævinlega verið stolt af frjálsri hugsun og menningarlegri víðsýni. Getum við sætt okkur við að fámennur hópur skoðana-elítu og rörsýnisfólks með sterk áhrif geti ofsótt fyrir skoðanaglæpi eða þaðan af verra?

Sjálfur rita ég mikið um menningarmál. Mörgum þykir að sú menningarrýni eigi hvorki að heyrast né fá umræðu. Þá þykir mörgum að þar sem ég missteig mig á þyrnibraut lífsins, hafi ég ekki rétt á að tjá skoðanir vegna þess eins hvers kyns manneskja ég sé. Skiptir þá litlu þó búið sé að mæla bæði dóm og ljúka refsingu. Mörgum þykir að vammlausir einir megi mæla.

Það er mér enginn harmur hverjum finnst hvað um mína persónu eða orðræðu. Það hefur þó skerpt sýn mína á menningarvitund samtíma okkar að mæla á eigin skinni hver heimssýn og þroski samfélags okkar sé varðandi rétt-hugsun og öfga-hugsun eða hvort fólk eigi rétt á að tjá skoðanir, utan sem innan rammans.

Aldraður heiðursmaður að nafni Robert Faurisson, franskur prófessor, hefur verið ofsóttur svo harkalega gegnum árin að við lá að hann dæi eftir eina af tíu líkamsárásum. Hann hefur verið margsektaður af Frönskum dómstólum og reynt hefur verið að dæma hann í fangelsi.

Hann hefur rangar skoðanir á hinni opinberu sögurýni.

Háðfuglinn Dieudonné, franskur borgari af Afrískum uppruna er vinur hans og hefur oft tekið upp fyrir hann hanskann. Hann er ofsóttur í heimalandi sínu síðustu árin, af hinu opinbera, og telja margir að hann sé í lífshættu fyrir skoðanir sínar.

Stóra spurningin í mínum öfga-huga er þessi; Hvers vegna eru nú tveir Íslendingar, sem báðir eru menntaðir fræðimenn, annar í lögfræði og hinn í Lúterskri guðfræði, ofsóttir af Lýðveldinu fyrir skoðanir sem byggjast á þeirri trú sem nær níutíu prósent landsmanna hafa lýst yfir í fermingu að þeir aðhyllist, heimssýn sem Lýðveldið er lagalega skuldbundið til að verja?

 Eftirskrift

Þegar þessi grein var rituð, voru bæði Ernst Zundel og Robert Faurisson á lífi en þeir hafa síðan báðir látist af náttúrulegum ástæðum, blessuð minning.

• Robert Faurisson (born Robert Faurisson Aitken; 25 January 1929 – 21 October 2018) was a British-born French academic. ~Wikipedia
• Ernst Christof Friedrich Zündel; 24 April 1939 – 5 August 2017) was a German publisher and pamphleteer. ~Wikipedia