Síðustu ár hefur efni af þessu tagi – eða sjálfshvatningar og sjálfsþróunar efni – verið afar vinsælt á Íslandi. Segja má að við séum fimm til sjö áratugum á eftir Bandaríkjunum hvað þetta varðar, og Evrópa er þar mitt á milli okkar og þeirra.

Tökum til gamans fleiri titla af samskonar efni:

• The 21 Irrefutable Laws of Leadership
• Awaken the Giant Within: How to Take Immediate Control of Your Mental, Emotional, Physical and Financial Destiny!
• The One Minute Manager
• Magic Of Thinking Big
• Think and Grow Rich
• The Success Principles(TM): How to Get from Where You Are to Where You Want to Be
• The Power Of Positive Thinking
• How to win friends and influence people
• The Secret
• Men are from Mars and Women from Venus
• Emotional Intelligence
• Þú ert það sem þú hugsar
• … listinn er í raun ótæmandi

Þá er ekki vinsæl eftirfarandi spurning „hvers vegna er svona efni vinsælt?“ Enda liggur í augum uppi að allir vilja skara framúr eða ná árangri. Að ræða það eitthvað frekar er bara leiðinlegt.

Sjálfur hef ég lesið eitthvað af þessum bókum – eða hlustað á hljóðbókar útgáfu þeirra – eða þær sem ég nennti að lesa. Allar bækur af þessu tagi eru löng og þurr lesning og ef maður tileinkar sér ekki efni þeirra fljótt og vel verða þær leiðinlegar. Þannig enda margar þeirra á því að segja þér hvers vegna þú sért ekki að slá í gegn og allt of mikið af smáatriðum sem er langsótt að muna og tileinka sér til árangurs.

Vinsældir þessa efnis heldur þó áfram og mikið af fólki slær í kringum sig frösum úr efni af þessu tagi og bylgjan heldur áfram. Undanfarin ár hefur sífellt sótt í sig veðrið svonefnd Markþjálfun sem gengur mest út á að sérkennslu frá aðila sem hefur lesið aragrúa sjálfshvatningarbóka, sótt óteljandi fyrirlestra, skyggnt í glærur, tekið glósur – jafnvel tileinkað sér – og lært Markþjálfun.

Fyrir rúmum tíu árum var mjög vinsælt að velta sér upp úr tímastjórnun, sem þá var heitust. Ég lofa þér að eftir tíu ár verður eitthvað annað í tísku. Ég lærði tímastjórnun á sínum tíma og hef nýtt mér hana á mörgum sviðum s.s. kennslu, bókaskrif, forritun, útgáfustjórnun tímarits og jafnvel í einkalífi. Einnig fékk ég að kenna tímastjórnun í fáein skipti árin 2000 til 2002.

Þú veist að þú kannt tímastjórnun þegar þú hefur náð jafn langt og Madonna. Eiginmaður hennar fyrrverandi lýsti því eitt sinn yfir að hann hefði bara fengið kynlíf klukkan 17:00 á fimmtudögum, og það frekar tæknilegt og innihaldslítið.

Nú veit ég ekki hvort framangreind fullyrðing um einkalíf Madonnu er rétt, en hún hefur feykdjúpt innihald:

• Veistu hversu mikil streyta ríkir á toppnum?
• Veistu hversu erfitt er að hafa innihaldsríka dýpt í lífi sínu þegar þú lifir eftir klukkunni?
• Veistu hvers virði það er á dánarbeði að geta reytt af sér lista yfir allt sem þú hefur áorkað, en vita ekki hvort þú lifðir lífinu?
• Hefurðu prófað að lifa eftir fjórum mánuðum í dagatalinu, í stað tólf?
• Hefurðu upplifað djúpa kyrrð í þínu lífi, og samt komið markmiðum þínum í framkvæmd?
• Eru draumar þínir að rætast? Veistu hverjir þeir eru? Þekkirðu muninn á táldraumum og sáldraumum?

Þegar ég nýtti mér tímastjórnun á sínum tíma var það út frá tvenns konar nálgun. Í fyrstu hafði ég lært hana af nauðsyn þegar ég stýrði tímarits útgáfu árin ’93 til ’97. Síðar sló í gegn bókin „30 ÁHRIFARÍK ráð sem bæta tímastjórnun og margfalda árangur“ sem út kom árið 1995. Um 2000 var hún mjög víðlesin og nýtt enda stútfull af hagnýtum ráðum.

Samlegðaráhrif þessara tveggja þátta í mínum reynsluheimi voru þó mun einfaldari en allur framangreindur bingur. Eins og allt sem kemur að „Ferli hins jákvæða vilja“ þá er sú nálgun bæði einföld og kraftmikil:

• Gerðu tvenns konar markmiðalista, og lestu hann vikulega: Langtíma markmið og skammtímamarkmið/tossalisti.
• Gerðu þriðja listann yfir langtíma markmið sem þú hefur strokað út eða náð, og lestu hann ársfjórðungslega.
• Taktu þér hálfa til heila klukkustund hvern dag til að upplifa kyrrð og hafðu glósubók við höndina.
• Lærðu að gera hugarkort í stílabók.

Ef þú vilt læra að skara fram úr þá skiptir engu hvaða bækur þú lest eða hvaða námskeið þú ferð á. Það skiptir heldur engu máli hvað þú nærð miklum árangri í augum annarra ef einkalíf þitt er ófullnægt.

Einkalíf þitt nær aldrei fullnægju ef þú veist ekki hvað býr í djúpum sálar þinnar og þú færð aldrei að vita hvað þar er nema þú náir tangarhaldi á kyrrðinni. Síðustu tvö skrefin í framangreindum lista er einmitt aðferðin til þess.

Þá er tilgangslaust að vinna að markmiðum ef þú sérð ekki smáu skrefin sem skila þér þangað. Því er marklaust að gera markmiðaskrá og yfirvinna hindranir eða styrkja fókus þinn í baráttu við lífið ef þú lítur ekki reglulega yfir farinn veg. Það er einfalda og áhrifaríka leiðin til að sjá sjálfan sig styrkjast.

Fyrsta skrefið er auðvitað augljóst: Þú veist ekki hvert þú stefnir ef þú hefur engin markmið, en mundu umfram allt: Það má vera markmið að hafa ekkert markmið. Frummenn mannkynssögunnar voru ekki óhamingjusamt fólk, lifandi í frumskógum og á sléttum úti alls óvitandi um önnur markmið en að sjá ættflokknum fyrir mat, húsaskjóli og sögum eða ljóðum.

Þó að þú búir í samtíma sem hefur selt þér hugmyndir um skilvirkni, árangur, og eitthvað háleytt sem enginn veit hvers virði er, þá ertu umfram allt andleg vera, hugsandi vera, og til hvers er framúrskarandi líf ef þú veist ekki hvers líf það er?

Að lokum vil ég koma á framfæri einni málsgrein sem í mínum huga segir allt framangreint: Allir bestu listamenn sögunnar voru letihauguar sem eyddu þriðjungi ævinnar í dróma, en létu ekkert stöðva sig þegar þeir vissu hvað þeir vildu.

Því sá sem hefur trú á sjálfan sig, veit hvert hann stefnir og lærir að koma sér þangað. Sá sem hefur keypt þann áróður samfélagsins sem sannfærir hann um að efast um sjálfan sig og sýna innri mystík, hann þarf að lesa margar bækur.

Trú

Svo kemur trúarefinn. Allt trúað fólk kannast við trúarefann (Crisis of faith) sem er oft verstur þegar illa gengur. Hinn virti rithöfundur – Paulo Coelho – segir að margar bóka hans urðu eftir baráttu við trúarefann.

Kraftur Ferlisins – sem er umtalsverður – sprettur að hluta frá trú, en trú á hvað? Ferlið hefur enga trúarstefn. Það hefur engan áhuga á að vita hvað þú trúir á og þar er bannað að halda sérsniðnum trúarskoðunum að öðrum. Trú á svokallaðan „æðri mátt“ er þar tabú, svo og Óðinn, Þór, Drottinn, Kristur, Búdda og svo framvegis.

Við getum þó öll verið sammála um eitt, það er Lífskrafturinn. Þú veist ekkert hvaðan lífsviljinn sprettur í brjósti þér. Þú veist ekkert hvernig hann varð til, eða hvert hann mun leiða þig. Þú valdir ekki foreldra þína, né þeir þig. Enginn veit áður en hann fæðist „hver“ hann er og verður.

Þegar við lítum til baka sjáum við þó að við eigum feril eða lífsbraut (Path) sem við fetum okkur eftir. Margt það besta í lífinu birtist óvænt á lífsferlinum. Allir sem orðið hafa ástfangnir – trúleysingjar sem trúaðir – geta vottað þetta.

Í Ferlinu fór ég að treysta lífskraftinum í eigin brjósti. Þetta ógnarafl sem býr í öllu fólki, og umvefur alla mína persónu: Persónuleika, sál, undirvitund, tengingar við aðra, mótar lífsferil og svo framvegis.

Ég opnaði augun fyrir að lífskrafturinn getur bæði verið jákvæður og neikvæður, og ég sá umfram allt hve fyrnasterkur hann er. Það er kraftur sem býr í öllu sem lifir og stefnir í eina átt: Til lífs!

Dagana sem trú mín er veik, sný ég til Lífskraftsins, þessa máttuga óskilgreinda krafts sem í öllu býr. Ég biðla til þess jákvæða í honum og treysti til að fleyta mér áfram, til að styrkja mig í lausn minna mála. Sumir kalla það Guð, aðrir örlög, sumir bara Lífskraftinn.

Umfram allt, hef ég óbilandi trú – á eitthvað fyrnamáttugt sem hjálpar mér áfram og veitir mér meðbyr. Í átt til lífs. Jákvæðs, kraftmikils skapandi lífs. Þegar ég hef áhyggjur treysti ég honum fyrir þeim.

Ferlið er jú svo einfalt – stundum of einalt – en það einfalda virkar oft best.

…

Sá sem missir allt verður hræddur. Að missa heimili sitt, eða fjölskyldu sína eða starfsframa sinn, eða félagslíf sitt. Að verða fyrir ástarsorg, að missa aleiguna og standa eftir einn. Að verða fyrir einelti í starfi og missa starfið vegna afstöðu fólks til fortíðar sem þú hefur unnið úr og verða fyrir aðkasti víðar af sömu sökum. Vera án félagslífs, án fjölskyldu, án eigna, án starfs, og eiga ekkert eftir nema vonina.

Vonina um að hlutir skáni, vonina um að trúin á eitthvað gott – gæti verið Guð eða maður sjálfur – sé ekki alveg farin. Vonina um að það sé þess virði að lifa annan dag, að eiga bara þessa von eftir. Að hafa heilsuna, eiga hundinn sinn, en hafa ekkert meir. Fá ennþá stað til að sofa á, en hafa ekki einu sinni bíl til að fara í innkaupaferð á, sækja um tugi starfa og fá ekki einu sinni viðtal. Hafa auk þess upplifað – að vísu verðskuldaða – gistingu á sérhóteli hins opinbera.

Allt þetta gekk yfir mig á réttum tveimur árum. Talað er um í sálfræði og félagsráðgjöf að bara eitt af þessum áföllum sé nóg til að fólk upplifi djúpa streitu og kvíða. Ég fékk allan pakkann.

Það komu dagar sem ég var að bugast. Það komu dagar sem ég var kominn að endimörkunum og sá endalokin í hyllingum en vildi ekki skilja hundana mína eftir í reiðuleysi. Ég veit vel hvað kvíði er.

Þegar ég loksins fékk lítið tækifæri til að vinna lítið verkefni og afla mér smá bjargráða var ég búinn að missa allt og var orðinn fullur af kvíða. Svo margar árásir höfðu verið gerðar á mína tilveru og mína persónu, að ég var jafnvel hættur að sjá þær árásir sem ég hafði hrundið. Þær virtust svo léttvægar.

Kvíðatilfinningin þegar ég fór að sinna þessu litla verkefni. Að skilja hundana mína eftir heima í búrunum sínum, nágranni minn sem er heimavinnandi fylgdist með bæði hávaða í íbúðinni og umferð í götunni: Ég vissi að ef eitthvað kæmi fyrir myndi ég vera látinn vita. En ofboðslegur kvíðinn í hvert sinn sem ég ók að heiman – hvaða árás yrði gerð á heimili mitt meðan ég væri að heiman?

Það hefur verið grýtt múrsteinum bæði í húsið og bílinn. Það er engin ímyndun að heimili mitt gæti orðið fyrir árás.

Ég er manneskja sem elskar að eiga og þjálfa hunda. Ég vil ekki fara í golf. Ég stunda útivist með hundum og þeir eru þjálfaðir til vinnu. Tveir þeirra eru meistarar í leit að týndu fólki og aðrir tveir góðir í leit að földum efnum. Þeir eru það eina sem er eftir í mínu lífi sem er einhvers virði. Jafnvel fjölskyldan horfin.

Meðan ég skryppi að heiman væru þau berskjölduð fyrir grimmd samfélagsins, og það veit sá sem allt veit að ég hef kynnst því. Ég hafði gleymt að heimili þitt er heilagt í augum löggjafans. Ég var bara búinn að kynnast því oft að maður á sakaskrá hefur ekki sama rétt og aðrir – ég var hættur að treysta og hafði ástæðu til.

Ég var hættur að sjá öryggið í Íslensku samfélagi. Gott og virðingarvirt fólk búið að beita mig meðölum þessa, fólk sem ekki gerir flugu mein ef á það er horft úr fjarlægð, fékk útrás fyrir einhverjar hvatir sínar á mér og þótti það réttlátt.

Kvíðinn og nagandi tilfinning ríkti í mér hvern dag þegar ég þurfti að bregða mér að heiman.

Ég hugsaði með mér „það er einhver lexía hér“ eins og Ferlið hefur kennt mér þá er lexía í öllu. Allt er tækifæri. Ég fór yfir alla þætti í huganum. Ég var búinn að setja dýrin í öryggisbúr, læsa hurðinni, setja lokur á glugga, setja upp öryggismyndavél sem tekur upp hreyfingar innandyra og vistar á tölvu.

Ég hafði gert allt sem í mínu valdi stóð. Ef eitthvað kemur fyrir á meðan ég er að heiman, þá er það eitthvað sem gerist og ég get ekkert í því gert. Svo segir í æðruleysis bæninni: „Guð viltu hjálpa mér að breyta því sem ég get breytt, styrk til að sætta mig við það sem ég get ekki breytt, og vit til að greina þar á milli.“

Ég sagði því við sjálfan mig „hvað myndi gerast ef eitthvað kæmi fyrir dýrin mín eða þau frá mér tekin eins og flest annað?“

Þar sem ég var að keyra að heiman og hugleiða þetta kom svarið um hæl. „Ég myndi byrja upp á nýtt, byrja aftur með hunda og halda áfram að þjálfa þá. Ég veit hver ég er, hvaðan ég kem og hvert ég stefni. Enginn getur tekið það frá mér.“

Með þessar hugsanir að leiðarljósi hvarf kvíðinn svo ég gat farið að heiman og glímt við það sem gera þurfti. Ég gat þannig sett traust mitt á Guð. Það eru vissulega til ill – eða kærleikslaus – öfl í veröldinni og það veit Guð að þau hafa sótt að mér.

Kannski átti ég það allt saman skilið, kannski bara brot af því, kannski er bara sótt að fólki sem trúir á algóðan Guð. Þau halda kannski áfram að sækja að mér, kannski ekki. Þau hafa ekki rúið mig heilsu né starfskrafti. Þau hafa ekki náð tökum á viðhorfum mínum og getu minni til að velja hugsanir mínar.

Umfram allt: Þau hafa ekki skaðað von mína, trú, getu eða vilja til að taka ákvörðun um viðhorf mín afstöðu og hugsanir. Ég ákvað þarna að taka rétta afstöðu og nota hana sem tæki til að vinna bug á kvíða. Auðvitað kemur kvíði reglulega upp en í hvert sinn sem hann kemur, og jafnvel þó hann dvelji við dögum saman, þá snýst ég til varnar aftur. Í hvert sinn verður afstaða mín öflugri.  Fyrir fáeinum árum fékk ég heiftarleg kvíðaköst daglega, árum saman. Í dag er allur kvíði horfinn.

…

Við þolum ekki þegar aðrir binda okkur á klafa og þrengja að okkur. Við þolum ekki þegar við erum blekkt til að veita málstað brautargengi í  stjórnmálum og vera lítilsvirt með sviknum loforðum. Við trúum öll á frelsi og heiður.

Lífið er samt flókið – ekki lífið sjálft – heldur líf í nútíma samfélagi. Við höfum skyldum að gegna. Við þurfum að sinna okkar störfum. Við þurfum að standa okkar pligt og sinna fjölda verka sem af okkur er vænst.

Kannastu við hve sárt það er fyrir barnið þitt ef þú hefur ekki efni á að skrá það í íþrótta æfingar eða önnur utanskóla félagsstörf? Hvað þá ef ekki er hægt að kaupa móðins íþróttagalla.

Pressan úr öllum áttum er gríðarleg. Pressan á konur á stórum starfsstöðvum er að eyða stórfé í réttu fötin til að falla í hópinn. Geturðu ímyndað þér pressuna á karlinn, ef félagarnir eiga jeppa og fara á rjúpu á haustin? Hann hefur kannski engan áhuga á rjúpu.  Tekur samt lán fyrir jeppa og fær sér byssuleyfi.

Við erum félagsdýr og við látum undan jafningjaþrýstingi samfélagsins, hvort sem okkur finnst það sanngjarnt eða ekki. Hvort það er vegna barnanna okkar, til að auðvelda starfsframann eða einfalda félagslífið, þá tökum við þátt. Mikil spenna hlýst af og þrengir að frelsi. Sumt ófrelsi kjósum við.

Oft er talað um fangelsi hugans í sálfræði. Þegar hugurinn er fastur í hjólfari. Reynslan í Ferlinu er að nær væri að segja fangelsi hjartans, því oft eru tilfinningar og tilfinningaviðbrögð föst í okkur og heftandi. Flestir kannast við að hafa reiðst vini eða maka vegna einhvers sem í raun kveikti gamlar óuppgerðar – jafnvel duldar – tilfinningaminningar.

Fangelsi hjartans er rammgert því við erum óvön að varpa spegli á eigin tilfinningar og spyrja réttu spurninganna. Eins er með hjólfar hugans. Í Ferlinu er ekki til fangelsi hugans, því hugurinn er á sífelldri hreyfingu og auðvelt er að kenna honum nýjar, ferskari, hugsanir. Oft festum við þó hugarfar í vissu hjólfari, og stundum kyrfilega í holu. Allir út að ýta!

Hjólfar hugans merkir einmitt þetta: Við erum sjálf hjólfarið. Til að koma huganum upp úr festu þarf oft að ýta við honum.

Oft hikar fólk við að rísa upp til betra lífs og viðheldur þægindahring. Ég hef varla tölu á fólki sem rætt hefur við mig um Ferlið, sér hvaða hugsanir geta ýtt sér af stað úr vanlíðan til andlegs frelsis – en þorir ekki upp úr hjólfari vanans. Þess vegna segir sálfræðin „fangelsi hugans“.

Til að vilja breytast – og verða kraftmikil, skapandi, lífsglöð og frjáls sál – þarftu að vilja upp úr hjólfari hugans og þora að brjóta fangelsi hjartans.